home
wie ik ben
    Jaap kerkhoven
   
     
 

Boekbespreking Aan wad en waard

Jaap Kerkhoven, Aan wad en waard. Geschiedenis van Kolhorn (Uitgeverij Noord-Holland, 312 blz., ISBN: 978-94-92335-09-8) € 29,95. Bestellen: http://www.uitgeverij-noord-holland.nl/

Een karakteristiek dorp in Westfriesland in zijn ups en downs. Dat beschrijft dit boek. Kolhorn is ontstaan als kustdorp uit een getijdenhaven aan het wad. Schippers van platbodems vormen er de elite. Maar de haven vervalt en in 1844 leggen investeerders van buiten de regio twee polders tussen het dorp en de Zuiderzee, de Waard- en de Groetpolder. Arbeid als dagloner in de landbouw is nu hoofdzaak voor de meeste inwoners. In 1930 volgt de aanleg van de Wieringermeer. Het is alsof het dorp een reis door het landschap heeft gemaakt, steeds verder van open water.
De negentiende eeuw met zijn arme dagloners krijgt niet minder aandacht dan de gloriedagen van de zeevarende gemeenschap. Kerkhoven beschrijft de schippers met hun mooie kleren in een kamer vol opsmuk, maar ook het ploeteren in de polder, de cholera, malaria, en in de winter soms de honger. De tijd van de schipperselite is vol politiek gekrakeel. Telkens is er ingrijpen van hogerhand in de verstoorde verhoudingen binnen het dorp. Na 1800 is het stil. De boeren bepalen voortaan de gang van zaken.
Toch is er een doorgaande lijn in het dorpsverleden. Al vroeg was Kolhorn een modern dorp: de bevolking voegde zich in de geld- en markteconomie, leefde secuur met de klok, kende pluriformiteit op godsdienstig gebied. Dat blijft zo na 1844 en ook is de zee nog altijd bereikbaar voor de vissers. Lang voordat de omschakeling tot forensendorp in onze tijd opnieuw welvaart brengt, hervindt Kolhorn de grondtoon van het dorpsleven.

 

Een hoofdrol daarin spelen de vissers. Gelijkheid had ooit vorm gekregen aan de haven binnen de beroepsarbeid van schippers en vissers. Na 1919 stemt de arbeidersbevolking sociaaldemocratisch. Wat de voorouders deden, nemen latere generaties opnieuw op. Het boeiende van Kolhorn is te vinden in de glorietijd van de haven, maar ook in dit overeind krabbelen en opnieuw beginnen.
Door het belang van haven, vaarroutes door het wad, bedijkingen en werk in de polders zit de geografie overal in dit boek verweven. De samenhang daarvan met sociale en culturele elementen geeft kleur en lading aan het boek. Het is geschreven in een levendige stijl. De talrijke illustraties in full colour dragen bij aan de toegankelijkheid.

Wintergezicht

Wintergezicht op Kolhorn, olieverf op karton door Jan Pieter Pool, 1947. Privécollectie.